Najważniejsze pytania i odpowiedzi dotyczące kryzysu dyplomatycznego między Boliwią i Wenezuelą a USA, wybuchłego 10 września.

     Jak doszło do obecnego kryzysu?

     Kryzys wybuchł w środę 10 września, gdy niespodziewanie prezydent Boliwii Evo Morales ogłosił ambasadora USA Philipa S. Goldberga persona non grata i nakazał mu opuszczenie kraju. Morales zarzucił Goldbergowi działanie przeciw jedności Boliwii poprzez popieranie ruchów antyrządowych na wschodzie kraju. Następnego dnia Departament Stanu USA w reakcji na krok Moralesa uznał ambasadora Boliwii w Waszyngtonie Gustavo Guzmana za persona non grata. Wieczorem 11 września do zatargu boliwijsko-amerykańskiego włączył się prezydent Wenezueli Hugo Chavez i w geście solidarności z Boliwią nakazał ambasadorowi USA w Caracas Patrickowi Duddy’emu opuszczenie kraju w ciągu 72 godzin oraz postanowił odwołać ambasadora Wenezueli w Waszyngtonie Bernardo Alvareza „do czasu utworzenia nowego rządu w Stanach Zjednoczonych.”
     Dalsza eskalacja kryzysu nastąpiła 12 września, tym razem ze strony Waszyngtonu, gdy Departament Stanu poinformował, że ambasador Alvarez zostanie wyrzucony z USA, a następnie Departament Skarbu USA nałożył sankcje (zamrożenie własności i zakaz transakcji biznesowych) na 3 osoby z kręgu bliskich współpracowników Chaveza: szefa wywiadu wojskowego generała Hugo Carvajala, szefa służby bezpieczeństwa Disip generała Henry’ego Rangela Silvę i Ramona Rodrigueza Chacina, do 8 sierpnia ministra spraw wewnętrznych i sprawiedliwości – wszystkich pod zarzutem wspierania Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii (FARC) poprzez umożliwianie nabycia broni i pomoc w handlu narkotykami. W reakcji minister spraw zagranicznych Wenezueli Nicolas Maduro oświadczył, że Wenezuela „postanowiła poddać całość stosunków ze Stanami Zjednoczonymi intensywnemu procesowi przeglądowemu.”

     Jakie są przyczyny kryzysu i główne kwestie sporne w stosunkach Boliwii i Wenezueli z USA?

     Sprowokowany przez Boliwię i Wenezuelę kryzys może wyglądać na próbę zrzucenia odpowiedzialności za problemy wewnętrzne na czynniki zewnętrzne. Prezydent Morales i jego plany zmiany konstytucji i przeznaczenia dochodów z gazu ziemnego na poprawę bytu biednych Indian spotkały się w ostatnich dniach z krwawymi protestami na wschodzie i północy Boliwii, które doprowadziły do śmierci co najmniej 15 osób do 12 września, co zmusiło rząd do wprowadzenia stanu wojennego w północnym regionie Pando. Z kolei borykający się z trudną sytuacją gospodarczą Chavez może wykorzystać rzekome zagrożenie ze strony USA do konsolidacji poparcia przed wyborami lokalnymi i regionalnymi w listopadzie.
     Obaj prezydenci od dłuższego czasu prowadzą konfrontacyjną wobec USA politykę zagraniczną, która w ostatnich tygodniach ujawniła się w kilku wymownych wydarzeniach. Na przełomie sierpnia i września Morales odwiedził Libię i Iran i 2 września na spotkaniu z demonizowanym przez USA irańskim prezydentem Mahmudem Ahmadinejadem zapowiedział wspólną walkę z „imperializmem”, a następnie 5 września ogłosił zamiar przeniesienia jedynej ambasady Boliwii na Bliskim Wschodzie z Egiptu do Iranu. Tymczasem Wenezuela w sytuacji poważnego napięcia w stosunkach Rosji z USA po wojnie gruzińskiej daje wyrazy poparcia dla Moskwy. 10 września w celu wzięcia udziału w manewrach powietrznych wylądowały w Wenezueli 2 rosyjskie Tu-160 (Black Jack w kodzie NATO) – pierwsze rosyjskie bombowce strategiczne, które po Zimnej Wojnie pojawiły się w Zachodniej Hemisferze. 8 września ogłoszono, że przed końcem roku na wspólne ćwiczenia morskie do Wenezueli przypłyną okręty rosyjskiej marynarki. Powszechnie znana jest głęboka niechęć Chaveza do administracji amerykańskiej George’a W. Busha i za jej kolejny dowód może służyć pełne wyzwisk przemówienie z 11 września. Chavez wielokrotnie oskarżał Waszyngton o próbę obalenia go i nie inaczej było 11 września, kiedy poinformował o udaremnieniu rzekomego spisku przeciw własnej osobie, twierdząc że był inspirowany przez USA.
     Najważniejsze konkretne kwestie sporne między Waszyngtonem a Caracas dotyczą walki z narkotykami i stosunku do Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii (FARC). Od zawieszenia współpracy z amerykańską Drug Enforcement Administration (DEA) w sierpniu 2005 roku pod zarzutem szpiegostwa rząd Wenezueli prowadzi całkowicie samodzielną politykę antynarkotykową, która jest uważana przez Waszyngton za nieskuteczną: dyrektor U.S. Office of National Drug Control Policy John Walters powiedział 22 sierpnia agencji prasowej „Associated Press”, że od 2004 roku przepływ kolumbijskiej kokainy przez terytorium Wenezueli zwiększył się 4-krotnie. W związku z zarzutami Waltersa Chavez już pod koniec sierpnia groził wyrzuceniem ambasadora Duddy’ego.
     Najpoważniejszym zarzutem Waszyngtonu pod adresem Caracas jest rzekome wsparcie dla Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii (FARC). Koronne argumenty w tym zakresie pochodzą z komputerów znalezionych podczas kontrowersyjnego ataku wojsk kolumbijskich na obóz FARC na terytorium Ekwadoru 1 marca tego roku, w którym zginął nr 2 rebelianckiego ugrupowania Raul Reyes (zobacz: Napięcia między Kolumbią a sąsiadami – q&a , 6 marca 2008). Według tych dokumentów Rodriguez Chacin miał być głównym kontaktem FARC w sprawach zakupu broni, Carvajal dostarczał FARC broń i zapewniał ochronę transportom narkotyków przez Wenezuelę, a Silva miał również uczestniczyć w przemycie narkotyków i działać na rzecz bliższych związków państwa wenezuelskiego z FARC. W połowie maja tego roku Interpol oświadczył, że dokumenty znalezione przy Reyesie nie były modyfikowane lub podrabiane jak podejrzewał rząd Wenezueli.

     Jakie mogą być konsekwencje kryzysu?

     Wyrzucając amerykańskiego ambasadora w dniu 11 września Chavez powtórzył wypowiadaną w przeszłości groźbę, że odetnie dostawy ropy naftowej do USA „jeśli dojdzie do jakiejkolwiek agresji przeciw Wenezueli.” Wenezuela jest aktualnie 4. importerem ropy naftowej do USA po Kanadzie, Arabii Saudyjskiej i Meksyku, więc krok taki miałby niemałe znaczenie dla kulejącej ostatnio gospodarki amerykańskiej. Ale mimo iż Caracas stara się o pozyskanie alternatywnych partnerów takich jak Chiny, Rosja czy Indie, większość analityków nie spodziewa się wstrzymania eksportu wenezuelskiej ropy naftowej do USA, gdyż pokaźne dochody z tego tytułu są jeszcze bardziej potrzebne rządowi w Caracas niż sam surowiec Amerykanom.
     Za przesłankę szybkiego zażegnania kryzysu można też uznać to, że wydaje się on w dużej mierze wynikać z animozji między Moralesem i Chavezem a osobami pełniącymi funkcje ambasadorów USA. Przykładowo rząd boliwijski wyrzucając ambasadora Goldberga, który niedawno spotkał się z gubernatorem prowincji Santa Cruz Rubenem Costasem, jednym z największych przeciwników Moralesa, jednocześnie zaznaczył wolę utrzymania stosunków bilateralnych z USA.
     Najpoważniejszym zagrożeniem dla stosunków wenezuelsko-amerykańskich jest rozważana od kilku miesięcy w Waszyngtonie możliwość uznania Wenezueli za państwowego sponsora terroryzmu w związku z domniemanym wsparciem Caracas dla FARC. Oskarżenie 3 obecnych i byłych wysokich wenezuelskich urzędników państwowych o związki z „narkoterroryzmem” FARC może być odbierane jako wstępny krok w tym kierunku. Decyzja taka formalnie zrównałaby Wenezuelę z państwami pokroku Iranu czy Sudanu, które USA starają się w jak największym stopniu izolować, i doprowadziłaby do załamania dwustronnej wymiany handlowej, wartej 50 miliardów dolarów w 2007 roku. Jej skutkiem niechybnie byłoby też dalsze zaostrzenie antyamerykańskiej retoryki Chaveza i próby nawiązania jeszcze ściślejszych związków z państwami postrzeganymi za prowadzące politykę „antyimperialistyczną”, takimi jak Iran, Kuba, Białoruś czy Rosja.

Opis stosunków Wenezuela-USA na naszej stronie:
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj_start.php?xkraj_stos=USA&kraj=Wenezuela&typ=stosunki+dwustronne